Auditieve vaardigheden

Verschil fonemisch en fonologisch bewustzijn

De termen fonologisch en fonemisch bewustzijn worden vaak door elkaar gebruikt. Het betekent echter niet hetzelfde. 
Het fonologisch bewustzijn is breder, het is de weg naar het fonemisch bewustzijn toe. Het fonemisch bewustzijn is van groot belang voor het leren lezen. 
Het fonemisch bewustzijn is een specifieke gevorderde fase van het fonologisch bewustzijn waarbij kinderen in staat zijn eenlettergrepige woorden in afzonderlijke klanken op te delen; het besef dat woorden uit fonemen zijn opgebouwd. 
Fonemen zijn de letterklanken die met onze lettertekens corresponderen. Een signaal voor fonemisch bewustzijn is het herkennen en toepassen van beginrijm. Ook het kunnen opdelen van korte woorden in losse klanken (auditieve analyse) en het samenvoegen van klanken tot een woord (auditieve synthese) wijzen op een ontwikkeld fonemisch bewustzijn van een leerling.
Bij het auditief synthetiseren speelt het temporeel ordenen een belangrijke rol. Een leerling kan dan klanken of woorden in een bepaalde volgorde onthouden. De meest complexe auditieve vaardigheid is het bepalen van de klankpositie. Een kind moet antwoord kunnen geven op vragen als: “Wat hoor je vooraan in /kaas/?” Er wordt een beroep gedaan op de auditieve analyse, het temporeel ordenen en de kennis van begrippen als ‘vooraan’, ‘achteraan’ en ‘middelste’.
Het inzicht in de verschillende klankcomponenten in woorden ontstaat meestal niet spontaan. Hiervoor is een mate van abstractie nodig, die kinderen geleidelijk ontwikkelen.
Het fonologisch bewustzijn is nodig om goed te leren praten, zodat je goed en kritisch kan luisteren naar geluiden, woorden en zinnen.
Een goed fonologisch bewustzijn helpt kinderen rijmwoorden te herkennen en woorden te verdelen in klankgroepen (bijvoorbeeld o-li-fant).

Met auditieve vaardigheden bedoelen we: rijmen, horen van de eerste, middelste of laatste klank in een woord, het hakken (auditieve analyse) en plakken (auditieve synthese) van woorden en verschillen horen tussen klanken/woorden (auditieve discriminatie). 
Dit zijn belangrijke vaardigheden voor een goede start in groep 3.

Kinderen die moeite hebben met de auditieve vaardigheden, rijmen, het hakken (auditieve analyse) en plakken (auditieve synthese) en verschillen horen tussen klanken en woorden auditieve discriminatie), hebben een verhoogd risico om het lezen en spellen goed op te kunnen pakken in groep 3.  Deze vaardigheden behoren eind groep 2 van voldoende niveau te zijn.

De logopedist traint deze vaardigheden. Lees hierover ook meer bij Fonologische vaardigheden / Leesbegrip. Om de verschillen tussen de verschillende klanksoorten zichtbaar en tastbaar te maken, wordt gebruik gemaakt van de kleurcode van de F&L-methode®. Elk blokje stelt een letter voor, de klank bepaalt de kleur van het blok. Met behulp van deze klankblokken kunnen woorden worden samengesteld. De structuur van de woorden op deze manier visueel gemaakt, hierdoor kan eenvoudig zeer effectief worden geoefend.
Daarnaast zijn er diverse andere behandelmethoden/ materialen die ingezet kunnen worden.