Auditieve vaardigheden

Wat is het verschil tussen fonemisch en fonologisch bewustzijn?

Het fonemisch bewustzijn is van groot belang voor het leren lezen. Vaak worden de termen fonologisch en fonemisch bewustzijn door
elkaar gebruikt, alsof het hetzelfde betekent. Dit is echter niet helemaal waar. 
Het fonologisch bewustzijn is breder, het is de weg naar het fonemisch bewustzijn toe. Hier valt onder:
– kunnen luisteren (kritisch en aandachtig naar geluiden maar later ook naar woorden en zinnen)
– woorden en zinnen bewustzijn (samengestelde woorden als keukenraam of de volgorde van woorden in zinnen)
– het besef dat woorden kunnen rijmen (alert op laatste klanken van woorden)
– bewustzijn van lettergrepen, liever klankgroepen genoemd (koekenpan)

Als er nog onvoldoende fonologisch bewustzijn is, zal het fonemisch bewustzijn zich ook niet goed ontwikkelen. Hierbij gaat het erom dat een kind de betekenis van een woord los kan laten en dat het kan kijken naar de vorm van het woord, de losse klanken. Hier valt onder:
– het isoleren van klanken (kunnen horen wat de eerste, middelste, laatste klank van het woord ‘roos’ is)
– ‘plakken’ van klanken tot een woord; auditieve synthese (v-i-s wordt vis)
– kunnen ‘hakken’ van een woord in losse klanken; auditieve analyse (pan wordt p-a-n)
– het kunnen manipuleren van klanken binnen een woord (de letter /s/ in ‘soep’ wordt een /p/; wat krijgen we dan voor woord?)

Met auditieve vaardigheden bedoelen we: rijmen, horen van de eerste, middelste of laatste klank in een woord, het hakken (auditieve analyse) en plakken (auditieve synthese) van woorden en verschillen horen tussen klanken/woorden (auditieve discriminatie). 
Dit zijn belangrijke vaardigheden voor een goede start in groep 3. Kinderen die moeite hebben met de auditieve vaardigheden, hebben een verhoogd risico om het leren lezen en spellen goed onder de knie te krijgen. In overleg met school worden deze vaardigheden getraind.
Lees hierover ook meer bij Fonologische vaardigheden / Leesbegrip. Om de verschillen tussen de verschillende klanksoorten zichtbaar en tastbaar te maken, wordt gebruik gemaakt van de kleurcode van de F&L-methode®. Elk blokje stelt een letter voor, de klank bepaalt de kleur van het blok. Met behulp van deze klankblokken kunnen woorden worden samengesteld. Doordat de structuur van de woorden op deze manier goed zichtbaar wordt, kan het toepassen van de basisregels op een eenvoudige en overzichtelijke manier worden geoefend.
Dit is een voorbeeld van een breed scala aan in te zetten oefeningen, afhankelijk van de aandachtspunten van het kind.